Showing posts with label Politics. Show all posts
Showing posts with label Politics. Show all posts

नेइमुलरको प्रायश्चित : सुवास मल्ल

Monday, June 16, 2014
This is an article that tells the story of the origin of the famous poem ''First they came...'' written by Martin Miemoller (1892-1984). This strong poem in one hand reflects the cruelness of Hitler reign and along with this also slaps on the role of the then German Scholars. Although there is controversy on the original writings of the poem, usually the poem goes this way: 
First they came for the communists,
and I didn't speak out because I wasn't a communist.

Then they came for the trade unionists,
and I didn't speak out because I wasn't a trade unionist.

Then they came for the Jews,
and I didn't speak out because I wasn't a Jew.

Then they came for me
and there was no one left to speak out for me.



पहिले तिनीहरु कम्युनिष्टलाई लिन आए
म केही बोलिन किनकी म कम्युनिष्ट थिइन ।
त्यसपछि तिनीहरु टे«ड युनियनवादीहरुलाई लिन आए
म केही पनि बोलिन किनकी म ट्रेड युनियनवादी थिइन ।
त्यसपछि तिनीहरु यहुदीलाई लिन आए
म फेरि पनि केही बोलिन किनकी म यहुदी थिइन ।
अन्ततः तिनीहरु मलाई लिन आए
....र त्यहाँ मेरो लागि बोलिदिने कोही बाँकी थिएनन् ।

    विश्वभर दोस्रो विश्वयुद्धको आगो दन्किरहेको बेला मार्टिन नेइमुलरले लेखेको यो कवितालाई आज पनि विश्वभर सम्झना गर्ने गरिन्छ । जर्मन शासक हिटलरको शासनको वर्णन गर्ने शक्तिशाली यो कविताले एकातिर हिटलरको क्रुरताको झलक दिन्छ भने अर्काे तिर तत्कालिन जर्मन बुद्धिजीवी वर्गलाई गतिलो झापड हिर्काउँछ ।
    यो कविताको वास्तविक स्वरुपको बारेमा अद्यपि विवाद कायमै छ तर सामान्यतया माथि यसले हिटलरले योजनावद्ध हिसावले शासन सत्तालाई आफ्नो अनुकुल बनाएको बुझ्न यो कविताका पंक्तिहरु काफि छन् । सन् १८९२ जनवरी १४ मा जर्मनीको लिप्सटाडमा जन्मेका नेइमुलर पादरी पीताका पुत्र थिए । १८ वर्षको उमेरमा उनी जर्मन जलसेनामा भर्ति भई प्रथम विश्वयुद्धमा कमाण्डरको रुपमा सामेल भएका थिए । सन् १९१८ मा विश्वयुद्धकै क्रममा सैनिक सेवाबाट बहिगर्मन पछि सन् १९२० देखि उनी आफ्नै पीताको बाटो लाग्न थाले ।
प्रथम विश्वयुद्धमा जर्मनीको सर्मानक हार पछि उनी लगायत थुप्रै बुद्धिजीविहरु जर्मनीको उद्धार गर्न सक्ने तथा राष्ट्रिय एकता कायम गर्न सक्ने सशक्त नेताको खोजीमा थिए । यही पृष्ठभूमिमा राजनैतिक अस्तव्यस्तताले जर्जर भएको जर्मनीमा उग्रराष्ट्रवादी नारा लिएर उदाएका हिटलरलाई उनीजस्ता थुप्रै बुद्धिजीवीहरुको समर्थन प्राप्त भयो । कम्युनिष्ट विरोधी नेइमुलरले पनि सन् १९२४ र सन् १९३३ मा हिटलरकै नाजी पार्टीलाई मत दिएर सत्तामा पु¥याउन सहयोग गरे । 
 
तर जब हिटलरले शासन सत्ताको बागडोर सम्हाल्ने मौका पाए छिट्टै नेइमुलरहरुले आफ्नो गल्तीको प्रायश्चित गर्नुप¥यो । जर्मन बुद्धिजीविहरुले नाजी शासनको विरोध गर्न शुरु गर्दासम्म धेरै ढिला भइसकेको थियो । सन् १९३४ देखि १९३७ को बीचमा उनी पटक पटक पक्राउ परे । पछिल्लो पटक अदालतले रिहा गरे लगत्तै नाजी आन्दोलन प्रति बफादार नभएको आरोपमा नेइमुलरलाई १९३८ मा पुनः पक्राउ गरियो र लामो जेल जीवन शुरुवात भयो । उनलाई यसपटक साच्शेनहाउसेन र पछि सन् १९४१ मा दाचाउ कन्सन्ट्रेसन क्याम्पसमा बन्दी बनाइयो । यातना र हत्यामा बदमान दाचाउ कन्सन्ट्रेसन क्याम्प थुनिएका २ लाख बन्दी मध्ये ३० हजारको त हत्या नै भएबाट पनि यो क्याम्पको भयावह रुप थाहा पाउन सकिन्छ । हत्या गरिएका मध्ये दुई तिहाई राजनैतिक बन्दी थिए भने बाँकी यहुदीहरु थिए । हत्या गरिएका राजनैतिक बन्दीहरुमा नाजी सत्ताको विरोधी कम्युनिष्टहरुको वाहुल्यता थियो । विश्वयुद्धको समाप्ती नहुँदा सम्म सन् १९४५ सम्म उनी जेल जीवन नै दिन बिताउन विवश भए ।

जेल जीवनको समाप्ती पछि उनको बाँकी जीवन विश्व शान्तीका पक्षमा वकालत तथा हिटलरको शासनको समर्थन गरेकोमा उनी जीवनभर प्रायश्चित गर्दै बिताए । आम नरसंहारकारी शासकहरुको मात्र होइन आणविक हतियारहरुको उत्पादनको पनि उनी विरोधीका रुपमा उनलाई चिन्न थालियो । अमेरिकाले भियतनाम माथि गरेको आक्रमणको विरोध गर्दै उनले हो चि मिन्हलाई समेत भेट्न पुगे । युद्धको विरोधमा सारा जीवन नै समर्पण गरेकोमा उनलाई सन् १९६६ मा लेनिन शान्ति पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो । सन् १९८४ मा उनको देहावसन भयो ।
नेपाल पनि अत्यन्त गहिरो राजनैतिक अस्तव्यस्ताको बीचमा गुज्रिरहेको छ र यसलाई अन्त्य गर्न हिटलर वा जंगबहादुरको उदयको पर्खाइमा केही बुद्धिजीविहरु छन् । आशा गरौं कुनै दिन साँच्चै हिटलरकै उदय भयो भने तिनीहरुको जीवनको बाँकी आधा समय नेइमुलरले जस्तै गल्ती प्रायश्चित गरेर नबितोस् ।

Published on Sunakhari, Bimonthly, Pokhara, 2071 Baishak edition.
Read more ...

रावण : ओझेल पारिएको पाटो | सुवास मल्ल

Monday, May 19, 2014
यहाँ जित्नेहरु कै इतिहास लेखिन्छ
र हार्नेहरुको योगदान मेटिन्छ

प्रायः संसार भर सत्य र असत्यको फैसला जीत र हारमा अडेको विडम्बनापूर्ण इतिहास हाम्रो सामु देख्न पाइन्छ । जित्नेहरुको कार्यको प्रसंसा गर्दा गर्दै मान्छेहरु हार्नेहरुको योगदानको चर्चा गर्ने समय पाउँदैनन् वा जानी जानी बिर्सिदिन्छन्÷बिर्सेको अभिनय गरिदिन्छन् । धेरै अवस्थामा त जित्नेहरुले नै हार्नेहरुको इतिहासलाई नामेट पारिदिन्छन् र आफूँलाई देवत्वकरण गर्न कै लागि हार्नेहरुलाई दानविकरण गरिदिन्छन् । पूर्विय मिथकमा रावण एउटा त्यस्तै पात्र हो, जो हारेको हुनाले उनको योगदानलाई जित्नेहरुले मेटिदिएका छन् ।
हामीले पढेको÷सुनेको रामायणमा रावणलाई यसरी वर्णन गरिएको छ मानौं उनी बुद्धि र विकेक विहिन क्रुर शासक थिए । तर पछिल्ला खोज तथा अनुसन्धानहरुलाई आधार मान्ने हो भने रावण बल, बुद्धि र शौर्यशाली राजा थिए भन्ने कुरा मान्न खास गाह्रो छैन । यसको मतलव रावण असल थिए बरु राम पो बदमास थिए भन्ने मेरो तर्क होइन । मैले त यहाँ केवल रावणको पनि ओझेल पारिएको पाटो थियो भनेर त्यसको पर्दा उतार्न मात्र खोजेको हो ।

रावणको परिवार
रामायणमा रावणलाई लंकाको राजाको रुपमा चित्रण गरिएको छ । राक्षस गणका भयंकर योद्धा सुमालीकी छोरी कैेकसी र महान ऋषि विश्वश्रवाको कोखबाट जन्मेकाले रावणमा बौद्धिकता र लडाकुपन दुवै थियो । उनका कुम्भकर्ण नामक अजंगको ज्यान भएको भाइ, राजकाजमा निपूर्ण अभिरावण नामक भाइ, शुर्पणखा नाम गरेकी कुरुप बहिनी र विभीषण नाम गरेका अर्का भाइ थिए । यस बाहेक रावणका खारा र धुशाना नाम गरेका भाइहरु र खुम्बिणी नामकी बहिनी पनि थिइन् । उनको विवाह मन्दोदरीसँग भएको थियो, जसको गर्भबाट मेघनाथको जन्म भयो । इन्द्रलाई समेत परास्त गरेका हुनाले यी पराक्रमी युवराजलाई इन्द्रजीत पनि भनिन्थ्यो ।




दश टाउकाको अर्थ
रावणलाई उनको योगदानको बलस्वरुप दशमुखा अर्थात दशवटा टाउको भएको भनेर पनि चिन्ने गरिन्छ । तर वास्तवमै उनको दशवटा टाउको नभएको र दशवटा पण्डीत बराबरको बौद्धिकता भएकाले उनलाई दशमुखा भनिएको भनेर सम्बोधन गरिएको मान्ने पण्डीतहरु पनि छन् । ४ वटै वेद र ६ वटै उपनिषदको ज्ञाता भएकाले उनलाई दश टाउको बराबरको मानेर दशानन (दश+आनन(मुख)) रुप दिइएको तर्क तिनीहरुको छ । अरु केही व्याख्याताहरु भने उनको असली टाउको बौद्धिकताको प्रतिक भएको र बाँकी ९ टाउकोले उनी सम्पूर्ण नवरस (श्रृंगार, वीर, करुण, हाँस्य, रौद्र, भयानक, विभत्स, अद्भुत र शान्त) ले युक्त पूर्ण मान्छे भएको जनाउने पनि बताउने गरेका छन् । माया अवतार जानेका कारण दश वटा टाउको देखाउन सक्षम भएको भन्नेहरुको पनि कुनै कमि भने छैन ।


बौद्धिकताा
माथिका प्रसंगहरुबाट रावण बौद्धिक मान्छे हो भन्नेमा त कुनै शंका नै भएन । बरु उनको बौद्धिकतालाई वर्णन गर्ने थप प्रमाणहरुका रुपमा उनको अध्ययन तथा अनुसन्धानलाई लिन सकिन्छ । रावणलाई आयुर्वेद, ज्योतिर्विद्या र कुटनीतिको विज्ञको रुपमा रामायणमा स्विकार गरिएको छ । हिन्दु ज्योतिषविद्या को महत्वपूर्ण पुस्तक ‘अरुण संहिता’ र ‘रावण संहिता’का रचनाकार रावण नै थिए । यी दुवै पुस्तकलाई आज पनि ज्योतिष विज्ञानमा महत्वका साथ लिने गरिन्छ । उनले शिव भक्तिको पुस्तक ‘शिव ताण्डव स्तोत्र’ पनि रचना गरेका थिए । साथै विणा बजाउने कलामा पनि उनी ज्यादै पारंगत थिए भनेर उल्लेख गरिएको पाइन्छ ।

शिवभक्ति
रावण हिन्दु धर्मका आरध्य देव शिवका भक्तको रुपमा रामायणले चित्रण गरेको छ । तिब्बत स्थित हिमालय क्षेत्रको मानसरोवर (राक्षसताल ?) मा उनले कडा तपस्या गरेर शिवलाई प्रशन्न बनाएर ‘चन्द्रहाँस’ नामक खड्ग पनि उपहार पाएका थिए । रावण नाम पनि उनलाई शिवबाट नै मिलेको थियो, जसको अर्थ हुन्छ ‘भयंकर गर्जन !’ शिवलाई खुसी पार्नका लागि ‘शिव ताण्डव स्तोत्र’ आफैंले रचना गरेबाट पनि उनको विद्वता र शिवभक्ति प्रष्ट हुन्छ । भारतको आन्द्र प्रदेशमा रावणले स्थापना गरेको शिवलिंगको पुजा आज पनि हुने गरेको छ ।

अमरत्व
शिवबाट बरदान पाउनु अघि नै उनले यस्तै तपस्या गरेर ब्रम्हाबाट गरुड, नाग, यक्ष, दैत्य, दानव, राक्षस र देवता कसैबाट पनि बध नहुने अमरत्वको बरदान पनि पाएका थिए । तर यो पूर्ण अमरत्व थिएन, बरु आफ्नो प्राण नाइटोमा केन्द्रीत गरेर राखेका थिए भनेर वर्णन गर्ने पनि गरिएको छ । नाभीमा जम्मा गरेर राखिएको यही अमृतलाई रामले वाण हानेर ध्वंश गराए पछि रावणको मृत्यु भएको रामायणमा उल्लेख छ ।

रावण राज्य
लंका राज्यको निर्माण विश्वकर्माले ऋषि विश्वश्रवाका पुत्र कुवेर (रावणको सौतेनी दाजु) को लागि गरिदिएका थिए । विश्वकर्माले यो राज्यलाई निकै सुन्दर बनाएर कुवेरलाई दिए पनि जनता त्यती सन्तुष्ट थिएनन् । समृद्धिबिनाको सुन्दरताको अर्थ खास रहने कुरा पनि भएन । तपस्याहरुबाट फर्के पछि कुवेर र रावण बीच मनमुटावको अवस्था सिर्जना भयो र विश्वश्रवाले कुवेरलाई राज्य सञ्चालनबाट पछि हटेर लंकाको राजकाज रावणलाई सुम्पन आदेश दिए । यसरी लंकाको राजा भएका रावणले राज्यलाई समृद्ध बनाउन अनेक पहल गरेका थिए । लंकामा सबैभन्दा गरिबहरुको घरमा पनि खान पिउन स्वणपात्र (सुनबाट बनेको भाँडा) को प्रयोग हुन्थ्यो भनेर रामायणमा नै उल्लेख छ । अनेक अन्य राज्यहरुमाथि विजय प्राप्त गर्दै रावणले लंकालाई ठूलो साम्राज्य बनाएका थिए । त्यसपछि लंका राज्यको राजकाज उनले भाइ अभिरावणलाई सुम्पेर आफु सम्पूर्ण साम्राज्यको बादशाह बनेर रहेका थिए ।

सीता अपहरण
मैले यहाँ कुनै नारीलाई अपहरण गरिनुलाई ठिक ठह¥याउन खोजेको होइन केवल तत्कालिन घटनाक्रमको कम चर्चा गरिएको पाटो मात्र खोतल्ने प्रयास गरेको हुँ । बनबासको जीवन बिताइरहेका राम, उनकी पत्नी सीता र भाइ लक्ष्मणसँगको सम्बन्धका कारण नै रावण सबैभन्दा आलोचित भएका थिए । रावणकी बहिनी शुर्पणखा बनबासी जीवन बिताइरहेका रामका भाइ लक्ष्मणबाट निकै प्रभावित भएर एकतर्फि प्रेम गर्न लागिन् । लक्ष्मणले कुरुप सुपर्णखालाई कुनै वास्ता नगरे पछि उनी आँफैले लक्ष्मणको अगाडी गएर प्रेम प्रस्ताव राखिन् । सन्की प्रकृतिका लक्ष्मणले सुपर्णखाको यो दुष्साहसलाई घोर गाली बेइज्जती गरेर नाक कान काटेर पठाइदिए । आफ्नो बहिनीको यो हविगत हेरेर रावण जस्तो शक्तिशाली बादशाह हेरेर बस्ने कुरै थिएन । यसकै बदला लिनका लागि रावणले सितालाई बन्धक बनाएर आफ्नो बहिनीसँग माफि माग्न वा युद्धमा आउन रामलाई चुनौती दिए । सीतालाई अपहरण गरेर लगे पनि रावणले उनी माथि कुनै दुव्र्यवहार गरेनन् बरु बन्धक सीतालाई राम्रा हेरचाह र खानपानको व्यवस्था गरे । बन्धक अबधीभर सीतालाई कुर्ने जिम्मा महिलालाई मात्र दिइएबाट पनि रावणको नियत माथि प्रश्न गर्ने ठाउँ थोरै मात्र बाँकी रहन्छ । सायद रावणबाट भन्दा बरु मुक्ति पछि अग्नीपरिक्षा गर्ने र पछि गर्भवति अवस्थामा जंगलमा छाड्ने रामले पो सीतालाई बढि दर्द दिएका थिए की ?

रावण पुजा
रावणलाई देवता कै स्वरुपमा पुजा गर्ने समुदाय पनि छ । रामायणमा उल्लेख गरिएजस्तै निच चरित्र र व्यवहारको शासक भएका भए यस्तो भक्ति सायदै सम्भव थियो । भारतको आन्द्र प्रदेश, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, राजस्तान, जोधपुर, गुजरात, कानपुर, कर्नाटक लगायत श्रीलंका, थाइल्याण्ड आदी देशहरुमा रावणका मन्दिरहरु स्थापना भएका छन् । हरेक दशैंको दशमीको दिनमा यहाँ रावणको बदिलानको स्मृति गर्दै पुजा गर्ने गरिन्छ । रावणको कतिपय मन्दिरहरुमा रावणसँगै मन्दोदरी, कुम्भकर्ण र इन्द्रजीतको पनि पुजा गर्ने गरिएको पाइन्छ । दक्षिण श्रीलंकामा त आफ्नो ठाउँलाई रावणकालिन राजधानी मानेर रावणको पुजाआज र सम्झना गर्ने रावणपुर नामक ठाउँ नै छ । जहाँ रामलाई राक्षसको रुपमा र विभिषणलाई दुष्ट मान्छेको रुपमा परिभाषित गर्ने गरिन्छ ।

रामायणको असलियत यस्तो थियो कि ?
  • राम र रावण दुवै जना आ–आफ्नो क्षेत्रका महाशक्तिहरु थिए । यो रामायणमा वर्णन गरिए जस्तो सत् र असत्को लडाईं थिएन बरु दुई शक्तिशाली अहंकारहरुको टकराव थियो । तर रामसँगको युद्धमा पराजीत भएका कारण उनका पक्षधरहरुले रामलाई बढि नै देवत्वकरण र रावणको बढि नै दानविकरण गरेका हुन् । दुवै प्रकरणमा अनेक अलौकिक कथाहरु जोडेर रामलाई भगवान र रावणलाई दानवका रुपमा परिभाषित गरियो । सायद रावणले युद्ध जितेका भए उनी नै भगवान र राम दानव हुन्थे कि ?

  • रावण तत्कालिन अवस्थामा एक शक्तिशाली साम्राज्यका प्रतापी बादशाहका रुपमा स्थापित भइसकेका थिए । उनको राज्य आजको श्रीलंकाका भु–भाग मात्र नभई भारत, मलेसिया, इण्डोनेसिया र बर्मासम्मका क्षेत्रहरु ओगटेको जानकारहरुले लेखेका छन् । भन्नु नपर्ला एउटा साम्राज्य खडा गर्ने दौरान रावणले दुष्मनहरुको पनि राम्रै पल्टन कमाइसकेका थिए । तर जब उनको उमेर ढल्न थाल्यो, उनको साम्राज्यको अनेक दरारहरु आउन थाले र त्यही बेला सीता अपहरण काण्ड हुन गयो । रावणका दुष्मनहरु उनलाई पराजित गर्ने उचित मौकाको खोजीमा थिए र पराक्रमी धनुर्धर राम र लक्ष्मणलाई भरपुर सहयोग गरे । यो कुरा कसरी पनि पुष्टी हुन्छ भने रावणको मृत्यु पछि उनीहरुले रावणको उत्तराधिकारी, उनको भाइ तथा रामको सहयोगी विभिषणलाई सिंगो लंका साम्राज्यको बादशाह नबनाई लंका राज्यको मात्र राजाका रुपमा राज्याभीषेक गराए र एक पछि अर्काे गर्दै आफ्ना राज्यहरु बापस लिए ।

  • रावणलाई राक्षस गणको भान्जाका रुपमा पछि परिभाषित गरिएको हुन सक्छ । हार्नेहरुलाई ‘गोरु बेचेको’ साइनो लगाएर राक्षस बनाउने र जित्नेहरुलाई त्यही प्रणालीबाट देवता बनाउने हिन्दु सामन्ती परम्पराको निरन्तरतामा उनलाई पछि राक्षस वंशको रुपमा वर्णन गरिएको हुन सक्छ । सन्देह गर्ने ठाउँ कसरी पनि देखिन्छ भने रावणका बारेमा हिन्दु धर्म ग्रन्थ सबैले खराब चरित्रको मात्र ब्याख्या गरेका छन् तर राक्षसको रुपमा उनलाई पुष्टि गर्ने तर्क भने फरक फरक पाइन्छन् । रामायण र विष्णु पुराणले रावणको मावली वंश नै राक्षस गणको भएकोले उनका दुुष्टता जन्मजात भएको लेखेको छ तर उही कोखबाट जन्मेको विभिषण चाँही कसरी उनीहरुको परिभाषामा देवता जस्तो भए भन्ने बारे वाल्मीकि मौन छन् । उता पद्म पुराण र श्रीमद्भागवत पुराणमा भने रावण र कुम्भकर्ण हिरण्याक्ष र हिरण्यकशिपु नामका असुरहरुको नयाँ अवतारका रुपमा जन्मेको उल्लेख छ, जसरी रामले भगवन विष्णुको अवतारका रुपमा जन्म लिएका थिए ।

  • रामायणमा उल्लिखित केही प्रसंगहरुले पनि रावण वर्णन गरिए जस्तो दम्भी र दुष्ट थिएनन् भन्ने पुष्टि गर्दछन् । रामेश्वरम्मा रामले शिवलिंग स्थापना गरी शिवको भक्ति गर्ने कार्य शुरु गर्न लागेका थिए । जसमा उनलाई शिवभक्त विद्वान पण्डितको आवश्यकता परेको थियो । रावणले यो थाहा पाएर रामको त्यो कार्य सफल बनाइदिएका थिए । त्यो भन्दा पनि विशिष्ट उदाहरण अर्काे पनि छ । रावण र रामबीच युद्धको चरमोत्कर्ष छुँदै थियो र घाइते लक्ष्मणको मरणासन्न अवस्थामा उपचार भइरहेको थियो । यस्तो बेलामा पनि रावणले आफ्नै दुष्मनको उपचारका लागि आफ्ना नामुद आयुर्वेदाचार्य सुषेणलाई रामकोमा पठाएर मानवियता प्रदर्शन गरेका थिए ।

  • रावणलाई सबैभन्दा बढि घाटा आफ्नै भाइ विभिषण र अर्का राजा बलिका भाइ सुग्रिवबाट भएको हो । यी दुईको गठबन्धनले रामलाई रावणका कमजोरीहरुको सुराकी मात्र दिएनन् बरु रावणका दुष्मनहरुसँगको रामको सम्बन्ध स्थापित गर्न पनि सहयोग गरे । दाजुको सत्ता हत्याउन गरिएको यस्तो कार्यलाई षड्यन्त्र मान्ने कि सत्यका लागि संघर्ष ?

रावणको बारेमा खोज अनुसन्धान
हाल विश्वका विभिन्न कुनामा रावणको असलियतको खोजी तथा अनुसन्धान कार्य पनि शुरु भएको पाइन्छ । श्रीलंका सरकारले त सरकारी तहबाटै यसको शुरुवात गरेको पाइन्छ । रामायण लगायतका हिन्दु ग्रन्थमा गरिएको एकपाखे विश्लेषणलाई यिनै अनुसन्धानहरुले चुनौती दिएका छन् । रावणको जीवनगाथा र लंकापुरीको बारेमा आनन्द नीलकांतनले (Ashura, Tale of Vanquished, The Story of Ravana and his People) (असुर : पराजितहरुको कथा, रावण र उनका जनताहरुको कथा) नामक एक महाकाव्य नै तयार गरेका छन् । त्यसै गरी आचार्य चतुरसेनले ‘वयम् रक्षामः’ र पण्डीत मदन मोहन शर्मा शाहीले पनि तिन भागमा ‘लंकेश्वर’ नामक उपन्यास लेखेको पाइन्छ । भारतमा एक जना दलित अधिकारकर्मी रामास्वामी नायकरले रामायणको विरोधमा तथा रावणको समर्थनमा ‘रावणायण’ नै तयार पारेका छन् । रावण बारेका अनुसन्धानहरु भारत र श्रीलंकाका विभिन्न पत्र पत्रिकाहरु तथा वेभसाइटहरुमा पढ्न पाइन्छ ।



Email - subash.malla@gmail.com
Article published on 'Darshan' Smarika, Volume-4, 2071.
Download PDF 
Read more ...

को हुन् चे ग्वेभारा ?

Wednesday, June 22, 2011





चे ग्वेभाराको पुरा नाम अर्नेस्टो ग्वेभारा डे ला सेर्ना हो । तर क्युवाली क्रान्तिको क्रममा राखिएको चे (जसको अर्थ अर्जेन्टिनी भाषामा मित्र भन्ने हुन्छ) नामले नै उनी विश्व प्रसिद्ध भए । उनको जन्म सन् १९२८ जुन १४ का दिन अर्जेन्टिनाको दोस्रो ठूलो शहर रोसारियोमा भएको थियो । उनी सानैदेखि अध्ययनशिल, दृढ, आत्मविश्वासी तथा दमका रोगी थिए । उनको मध्यम वर्गिय परिवार सानैमा रोसारियो छाडेर अल्ट्रा ग्रेसिया पुगेको थियो ।

जहाँ उनले आफ्नो स्कुल तथा कलेजको शिक्षा ग्रहण गरेका थिए । उनले किशोर अवस्थामा इतिहास, दर्शनशास्त्र र समाजशास्त्रका पुस्तकहरु छिचोलिसकेका थिए । चिलीका प्रगतिवादी कवि पाब्लो नेरुदाको साहित्य पढ्दा पढ्दै उनी माक्र्सवाद तर्फ आकर्षित भए ।


 सन् १९५० मा उनी राजधानी व्युनर्स आयर्स विश्वविद्यालयको चिकित्सा विभागमा भर्ना भए । सन् १९५२ मा आफ्नै विश्वविद्यालयका एकजना सिनियर विद्यार्थी अल्वर्टाेसँग उनले लेटिन अमेरीकाको भ्रमण मोटरसाइकलमा गरे । जहाँ उनले चरम शोषण, रोग, भोक, अशिक्षा तथा असमानताहरुको दृष्य आफ्नै आँखाको अगाडि देखे र डाक्टर बनेर रोग निको पार्ने इरादा बदले । बरु उनी क्रान्तिपथमा हिँडेर समाज कै रोग निर्मूल पार्ने अभियानमा जुटे ।

Related image
चे ग्वेभाराले माेटरसाइकलमा गरेकाे भ्रमणकाे डायरीमा अाधारित चलचित्र द माेटरसाइकल डायरिजकाे एक दृश्य

 सन १९५३ मा उनले सोही विश्वविद्यालयबाट मेडिकल डाक्टरको प्रमाणपत्र लिए । तर उनी पुनः लेटिन अमेरीकाको स्वयंसेवी भ्रमणमा निस्के । त्यसै क्रममा ग्वाटेमालामा पुग्दा सन् १९५४ मा अमेरीकी साम्राज्यवादको प्रत्यक्ष समर्थनमा त्यहाँको सुधारवादी सरकार पतन गराइयो । त्यसले उनलाई संघर्षको पाठ सिकायो । यो हर्कतको विरोधमा उत्रेका जनसमुदायसँगै उनी पनि लागे । तर यो आन्दोलनलाई सत्ताले निर्मम दमन ग¥यो । उनी त्यसपछि मेक्सिकोतर्फ लागे । जहाँ उनले क्युवामा क्रान्ती गर्ने तयारी गरिरहेका फिडेल क्यास्ट्रोलाई भेटे । 


क्युवाली क्रान्तिमा सहभागी हुन चे तयार भए । १९५६ मा त्यही टोलीसँगै उनी डाक्टरको रुपमा क्रान्तिमा सहभागी भए । तर प्रथम मोर्चा मै उनी बन्दुक समाउन बाध्य भए र विस्तारै डाक्टर कम कमाण्डर बढि बन्न पुगे । सन् १९५८ मा उनकै नेतृत्वमा क्युवाको ठूलो मध्येको शहर शान्ता क्लारामा धुँवादार आक्रमण भयो । यो देखेर क्युवाली तानाशाही बातिस्ता सत्ता ढल्यो र १९५९ जनवरीमा क्युवाको राजधानी कब्जा गरियो । 

Image result for che guevara cuban revolution

क्युवाली नयाँ सत्तामा उनले उद्योगमन्त्री र राष्ट्रिय बैंकको अध्यक्ष लगायत थुप्रै जिम्मेवारी सम्हाले । क्युवामा रहँदा समेत विभिन्न देशहरुमा भ्रमण गर्दै उनले विश्वक्रान्तिको माहोल बनाउदै रहे । अन्ततः १९६५ मा उनी आफ्नो सम्पूर्ण पद त्यागेर अफ्रिकी मुलुक कङ्गोको क्रान्तिलाई सहयोग गर्न पुगे ।


त्यसपछि उनी पुनः बोलिभियामा छापामार संघर्ष चलाउन तर्फ लागे । त्यसै क्रममा सन १९६७ अक्टोबर ८ का दिन बोलिभियामा उनी पक्राउ परे र भोलिपल्ट आफ्ना केही सहयोगी सहित अक्टोबर ९ का दिन उनको निर्मम हत्या भयो । अक्टोबर १० मा उनको लास सार्वजनिक प्रदर्शनमा राखियो र त्यसपछि त्यसलाई गायब बनाइयो ।

Related image 

अन्ततः सन् १९९७ मा ३० वर्षे लामो खोजी पछि उनको अस्थिपञ्जर पत्ता लगाएर शान्ता क्लारा क्युवामा समाधिस्थ गरियो । 



आज उनी क्रान्ति, संघर्ष र परिवर्तनका प्रतिमूर्तिको रुपमा स्थापित छन् ।

(साभारः पोखरा पाक्षिक, वर्ष ३, अंक २, असार प्रथम पक्ष, २०६७, चे ग्वेभारा विषेशांक)
Republished @ Himal Pari Ko Aawaj
Read more ...