Showing posts with label Biography. Show all posts
Showing posts with label Biography. Show all posts

नेइमुलरको प्रायश्चित : सुवास मल्ल

Monday, June 16, 2014
This is an article that tells the story of the origin of the famous poem ''First they came...'' written by Martin Miemoller (1892-1984). This strong poem in one hand reflects the cruelness of Hitler reign and along with this also slaps on the role of the then German Scholars. Although there is controversy on the original writings of the poem, usually the poem goes this way: 
First they came for the communists,
and I didn't speak out because I wasn't a communist.

Then they came for the trade unionists,
and I didn't speak out because I wasn't a trade unionist.

Then they came for the Jews,
and I didn't speak out because I wasn't a Jew.

Then they came for me
and there was no one left to speak out for me.



पहिले तिनीहरु कम्युनिष्टलाई लिन आए
म केही बोलिन किनकी म कम्युनिष्ट थिइन ।
त्यसपछि तिनीहरु टे«ड युनियनवादीहरुलाई लिन आए
म केही पनि बोलिन किनकी म ट्रेड युनियनवादी थिइन ।
त्यसपछि तिनीहरु यहुदीलाई लिन आए
म फेरि पनि केही बोलिन किनकी म यहुदी थिइन ।
अन्ततः तिनीहरु मलाई लिन आए
....र त्यहाँ मेरो लागि बोलिदिने कोही बाँकी थिएनन् ।

    विश्वभर दोस्रो विश्वयुद्धको आगो दन्किरहेको बेला मार्टिन नेइमुलरले लेखेको यो कवितालाई आज पनि विश्वभर सम्झना गर्ने गरिन्छ । जर्मन शासक हिटलरको शासनको वर्णन गर्ने शक्तिशाली यो कविताले एकातिर हिटलरको क्रुरताको झलक दिन्छ भने अर्काे तिर तत्कालिन जर्मन बुद्धिजीवी वर्गलाई गतिलो झापड हिर्काउँछ ।
    यो कविताको वास्तविक स्वरुपको बारेमा अद्यपि विवाद कायमै छ तर सामान्यतया माथि यसले हिटलरले योजनावद्ध हिसावले शासन सत्तालाई आफ्नो अनुकुल बनाएको बुझ्न यो कविताका पंक्तिहरु काफि छन् । सन् १८९२ जनवरी १४ मा जर्मनीको लिप्सटाडमा जन्मेका नेइमुलर पादरी पीताका पुत्र थिए । १८ वर्षको उमेरमा उनी जर्मन जलसेनामा भर्ति भई प्रथम विश्वयुद्धमा कमाण्डरको रुपमा सामेल भएका थिए । सन् १९१८ मा विश्वयुद्धकै क्रममा सैनिक सेवाबाट बहिगर्मन पछि सन् १९२० देखि उनी आफ्नै पीताको बाटो लाग्न थाले ।
प्रथम विश्वयुद्धमा जर्मनीको सर्मानक हार पछि उनी लगायत थुप्रै बुद्धिजीविहरु जर्मनीको उद्धार गर्न सक्ने तथा राष्ट्रिय एकता कायम गर्न सक्ने सशक्त नेताको खोजीमा थिए । यही पृष्ठभूमिमा राजनैतिक अस्तव्यस्तताले जर्जर भएको जर्मनीमा उग्रराष्ट्रवादी नारा लिएर उदाएका हिटलरलाई उनीजस्ता थुप्रै बुद्धिजीवीहरुको समर्थन प्राप्त भयो । कम्युनिष्ट विरोधी नेइमुलरले पनि सन् १९२४ र सन् १९३३ मा हिटलरकै नाजी पार्टीलाई मत दिएर सत्तामा पु¥याउन सहयोग गरे । 
 
तर जब हिटलरले शासन सत्ताको बागडोर सम्हाल्ने मौका पाए छिट्टै नेइमुलरहरुले आफ्नो गल्तीको प्रायश्चित गर्नुप¥यो । जर्मन बुद्धिजीविहरुले नाजी शासनको विरोध गर्न शुरु गर्दासम्म धेरै ढिला भइसकेको थियो । सन् १९३४ देखि १९३७ को बीचमा उनी पटक पटक पक्राउ परे । पछिल्लो पटक अदालतले रिहा गरे लगत्तै नाजी आन्दोलन प्रति बफादार नभएको आरोपमा नेइमुलरलाई १९३८ मा पुनः पक्राउ गरियो र लामो जेल जीवन शुरुवात भयो । उनलाई यसपटक साच्शेनहाउसेन र पछि सन् १९४१ मा दाचाउ कन्सन्ट्रेसन क्याम्पसमा बन्दी बनाइयो । यातना र हत्यामा बदमान दाचाउ कन्सन्ट्रेसन क्याम्प थुनिएका २ लाख बन्दी मध्ये ३० हजारको त हत्या नै भएबाट पनि यो क्याम्पको भयावह रुप थाहा पाउन सकिन्छ । हत्या गरिएका मध्ये दुई तिहाई राजनैतिक बन्दी थिए भने बाँकी यहुदीहरु थिए । हत्या गरिएका राजनैतिक बन्दीहरुमा नाजी सत्ताको विरोधी कम्युनिष्टहरुको वाहुल्यता थियो । विश्वयुद्धको समाप्ती नहुँदा सम्म सन् १९४५ सम्म उनी जेल जीवन नै दिन बिताउन विवश भए ।

जेल जीवनको समाप्ती पछि उनको बाँकी जीवन विश्व शान्तीका पक्षमा वकालत तथा हिटलरको शासनको समर्थन गरेकोमा उनी जीवनभर प्रायश्चित गर्दै बिताए । आम नरसंहारकारी शासकहरुको मात्र होइन आणविक हतियारहरुको उत्पादनको पनि उनी विरोधीका रुपमा उनलाई चिन्न थालियो । अमेरिकाले भियतनाम माथि गरेको आक्रमणको विरोध गर्दै उनले हो चि मिन्हलाई समेत भेट्न पुगे । युद्धको विरोधमा सारा जीवन नै समर्पण गरेकोमा उनलाई सन् १९६६ मा लेनिन शान्ति पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो । सन् १९८४ मा उनको देहावसन भयो ।
नेपाल पनि अत्यन्त गहिरो राजनैतिक अस्तव्यस्ताको बीचमा गुज्रिरहेको छ र यसलाई अन्त्य गर्न हिटलर वा जंगबहादुरको उदयको पर्खाइमा केही बुद्धिजीविहरु छन् । आशा गरौं कुनै दिन साँच्चै हिटलरकै उदय भयो भने तिनीहरुको जीवनको बाँकी आधा समय नेइमुलरले जस्तै गल्ती प्रायश्चित गरेर नबितोस् ।

Published on Sunakhari, Bimonthly, Pokhara, 2071 Baishak edition.
Read more ...

गीत जस्तै जीवन : सुवास मल्ल

Saturday, July 20, 2013

गीत जस्तै जीवन

सुवास मल्ल




मुटु रेटेर गाएको गीत कति मार्मिक हुन्छ, अरुण थापाको स्वर सुन्दा थाहा हुन्छ । थोरै गीत गाएर पनि कसरी कालजयी हुन सकिन्छ भन्ने बलियो प्रमाण पनि हुन् अरुण थापा !
पोखराको माटोले अरुण थापालाई गायन क्षेत्रमा चर्चाको शिखरमा चढायो र यही पोखराको माटोले नै उनलाई कहिल्यै नभुल्ने चोटहरु पनि दियो । संयोग यो थियो कि पोखरामा बसेको पहिलो प्रेमको दुःखद अवसान भए पछि उनले कयौं कालजयी गीतहरु गाए तर दुःखद पक्ष यो पनि थियो कि यही वियोगका कारण उनी जीवनलाई कहिल्यै सकारात्मक सोँच राख्न नसक्ने गरी जीवनयात्रामा कहीँ कतै हराए । उनको बाँकी जीवन व्यवहारिक रुपमा असफल नै रह्यो । उनको पछिल्लो घरबार पनि राम्रोसँग बस्न सकेन, करोडबाट रोडपतिको यात्रा शुरु भयो र उनी लागु पदार्थको नशाको संसारमा नराम्रोसँग फँसे, निस्कनै नसक्ने गरी ! यही नशाले उनलाई जेलको चिसो छिँडी देखि मृत्युको मुखसम्म पनि पु¥यायो ।
अन्ततः २०५६ सालको श्रावण ५ गते काठमाडौं बागबजारको कान्तिपुर गेष्ट हाउसको एउटा कोठामा अरुण थापाले अन्तिम सास फेरे । हेपटाइटिस बि, कलेजोको संक्रमण र पेटको अल्सर जस्ता अनेक रोगहरुको उपचारको अभावमा एउटा इतिहासको दुःखद अन्त्य भयो । भन्नेहरु भन्छन् पैसा पाए पछि अरुण थापालाई औषधी भन्दा नशा कै बढि खोजी हुन्थ्यो । उनको लाशसँगै कान्तिपुर गेष्ट हाउसको त्यो कोठामा एउटा गितार, एउटा बोतल र तेह्र रुपैयाँ मात्र भेटिएको थियो ।

पोखराले दिएको चोट
अरुण थापा उच्च शिक्षा अध्ययन गर्न पोखराको पृथ्वी नारायण क्याम्पस भर्ना भएका थिए । संगितसँगको उनको नाता पुरानै थियो, झन् स्वर त प्रकृतिले अरुणलाई गायक बन्नैका लागि सुम्पेको थियो । क्याम्पसका सानो ठूलो जमघटमा उनी आफ्नो स्वरको जादु चलाइ हाल्थे ।
यसै क्रममा पृथ्वी नारायण क्याम्पसको स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनको वार्षिक स्वागत कार्यक्रमको स्टेजबाट उनले मोहम्मद रफिको गीत “मेरा जीवन कोरा कागज गाएर” सबैलाई मोहित पारे । क्याम्पसमा अध्ययनरत एक छात्राले उनको स्वरको मोहनीले बाँधिएर प्रेम प्रस्ताव नै राखिन् । अरुणको प्रेम यात्रा शुरु भयो उनै विमला पालिखेसँग, जो राष्ट्रिय खेलकुद परिषदका पूर्व सदस्य सचिवकी बहिनी थिइन् । यो जोडी परिवारसँगको सहमति बेगर नै २०३४ सालमा काठमाडौंको गुह्वेश्वरी मन्दिरमा विवाह बन्धनमा बाँधियो । जुन विवाहको चाँजोपाँजो मिलाइदिएका थिए, थापाका मितज्यु तथा अर्का चर्चित गायक ओमविक्रम विष्टले । विष्ट लगायतका थापाका केही साथीहरु विवाहका साक्षी थिए ।
यस अघि नै उनी गायकका रुपमा उदाइ सकेका थिए । सानो ठूलो गायन प्रतियोगिता देखि रेडियो नेपालसम्मको गायन प्रतियोगितामा उनी पुरस्कृत भइसकेका थिए । अरुण थापाको बारेमा आधिकारिक तथ्यांकहरु त्यति धेरै नपाइए पनि २०३४ को आसपास मै उनले आफ्नो सर्वाधिक चर्चित गीत “ऋतुहरुमा तिमी ...” गाएको मगर विद्यार्थी संघका पूर्व अध्यक्ष माधव कुमार दर्लामी बताउँछन् ।
आफ्नी प्रेमिकाको सम्मानमा यस्तो गीत गाउने थापाको प्रेममा विवाहसँगै दरार आउन थाल्यो । खानदानी परिवारकी सुपुत्रीसँगको प्रेम नै थापाका लागि अफाप सिद्ध भयो । सुटुक्क विवाह गरेर विमलाको परिवारसँग भाग्दै र लुक्दै यो जोडिले केही समय त बितायो तर यसरी सधैं टिक्नेवाला थिएन । केही दिनका लागि छोरीलाई माइतीघर पठाइदिन भनेर परिवारले अनुनय विनय गरेपछि विमला पोखरा जान तयार भइन् । तर पोखरा पुगे पछि विमलाको परिवारले विमलाको विवाह अर्कै मानिससँग गराइदियो । भावुक हृदयका अरुणलाई यो घटना मुटु हजारौं टुक्रा बनाउन काफि थियो । मुटु रेटेर त्यस पछि उनले २०३६ सालमा गाए –
जति माया लाए पनि, जति कसम खाए पनि
निष्ठुरीले बाटो लाग्दा, आँखा तरी गए पछि
मनमा पिर त पर्ने नै भयो
यो मन त्यसै मर्ने नै भयो
पीडाहरुको एक दशक
अरुण थापाको जीन्दगीमा २०३४ सालबाट शुरु भएको यो पीडाको श्रृंखला त्यत्तिकैमा सकिँदैन । वियोगको यो घडीले विक्षिप्त बनेका थापा नशाको संसारमा रमाउन थाले । मुटुको भित्री पत्रबाट निस्केका उनका गीतहरुले एकपछि अर्काे गर्दै बजार पिट्न थालिसकेको थियो । उनका प्रशंसकहरु बढिरहेका थिए । यस्तैमा उनको पीडाहरुमा सहकार्य गर्ने बाचा कसम खाएर थापाको जीवनमा आइन् ललितपुरकी मुना केसी । यो प्रेमलाई परिवारको असहमतिका बीच पनि थापाले विवाहको रुप दिए ।
मुनासँगको सहयात्रा पनि थापाको जीवनमा राम्रो जम्न सकेन । थापा त अघिल्लो प्रेमको असफलता पछि अर्कै धातुमा परिणत भइसकेका रहेछन् । नशाको संसारबाट उनलाई बाहिर निकाल्ने मुनाको प्रयासले पनि सफलता पाउन सकेन । गायनमा त थापाले सफलताको शिखरमा पुग्न थालेका थिए तर व्यवहारिक जीन्दगीमा उनी निरन्तर असफलत साबित हुँदै थिए । नशाको संसारमा सम्पत्तिको विनाश भइ रहँदा पनि उनले गायनलाई कहिल्यै पनि व्यवसायिक बनाउन सकेनन् । फलतः नेपाल बैंकका वरिष्ठ अधिकृत उनका पीता गञ्जु थापाले झम्सिखेलमा जोडिदिएको घर, जग्गा, गाडी सबै स्वाहा भयो । एक समय त्यत्रो सम्पत्तिको मालिक थापा परिवारले डेराको जीन्दगी शुरु ग¥यो ।
२०३७ सालमा उनै पीताको देहान्त भयो र त्यसको दुई वर्ष पछि २०३९ मा माता शान्ति थापाले पनि यो संसारबाट बिदा दिइन् । अरुणको अव्यवहारिक जीन्दगीका कारण दाम्पत्य जीवनमा दरार आउन थाल्यो र अन्ततः २०४४ सालमा मुनाले पनि अरुणलाई छाडेर गइन् । माइतीघरको जीन्दगी केही समय बिताएपछि मुनाले पनि अर्काे विवाह गरिन् ।
अरुणको जीन्दगीमा अब छेकबार गर्ने कोही भएन । लागु पदार्थ प्रयोगको दुव्र्यसनीको अभियोगमा २०४५ सालमा त उनी पक्राउ नै परे र एक वर्ष भन्दा बढि जेल जीवन पनि बिताए । तर उनले यो कुलतलाई छाड्नै सकेनन् । सायद संगित र नशा अब उनको लागि पर्यायवाची भइसकेको थियो, जसलाई छाड्नु भन्दा उनी घर, परिवार, पत्नी सबै सबै त्याग्न तयार भए । जीवनको अन्तिम काल खण्ड चरम आर्थिक संकट र एकान्तवासमा बिताउँदै अन्ततः सबैलाई छाडेर गए । यी दिनहरुमा अरुणलाई मित्रहरु अमृत गुरुङ्ग, ईश्वर गुरुङ्ग र बहिनी मिना थापाको सहयोग मिलेको थियो तर पनि उनलाई अल्पायुको मृत्युबाट कसैले रोक्न सकेन ।

Published on Shrawn 5, 2070 B.S. On Gandaki Khabar National Daily, Pokhara
Email : subash.malla@gmail.com
Read more ...

को हुन् चे ग्वेभारा ?

Wednesday, June 22, 2011





चे ग्वेभाराको पुरा नाम अर्नेस्टो ग्वेभारा डे ला सेर्ना हो । तर क्युवाली क्रान्तिको क्रममा राखिएको चे (जसको अर्थ अर्जेन्टिनी भाषामा मित्र भन्ने हुन्छ) नामले नै उनी विश्व प्रसिद्ध भए । उनको जन्म सन् १९२८ जुन १४ का दिन अर्जेन्टिनाको दोस्रो ठूलो शहर रोसारियोमा भएको थियो । उनी सानैदेखि अध्ययनशिल, दृढ, आत्मविश्वासी तथा दमका रोगी थिए । उनको मध्यम वर्गिय परिवार सानैमा रोसारियो छाडेर अल्ट्रा ग्रेसिया पुगेको थियो ।

जहाँ उनले आफ्नो स्कुल तथा कलेजको शिक्षा ग्रहण गरेका थिए । उनले किशोर अवस्थामा इतिहास, दर्शनशास्त्र र समाजशास्त्रका पुस्तकहरु छिचोलिसकेका थिए । चिलीका प्रगतिवादी कवि पाब्लो नेरुदाको साहित्य पढ्दा पढ्दै उनी माक्र्सवाद तर्फ आकर्षित भए ।


 सन् १९५० मा उनी राजधानी व्युनर्स आयर्स विश्वविद्यालयको चिकित्सा विभागमा भर्ना भए । सन् १९५२ मा आफ्नै विश्वविद्यालयका एकजना सिनियर विद्यार्थी अल्वर्टाेसँग उनले लेटिन अमेरीकाको भ्रमण मोटरसाइकलमा गरे । जहाँ उनले चरम शोषण, रोग, भोक, अशिक्षा तथा असमानताहरुको दृष्य आफ्नै आँखाको अगाडि देखे र डाक्टर बनेर रोग निको पार्ने इरादा बदले । बरु उनी क्रान्तिपथमा हिँडेर समाज कै रोग निर्मूल पार्ने अभियानमा जुटे ।

Related image
चे ग्वेभाराले माेटरसाइकलमा गरेकाे भ्रमणकाे डायरीमा अाधारित चलचित्र द माेटरसाइकल डायरिजकाे एक दृश्य

 सन १९५३ मा उनले सोही विश्वविद्यालयबाट मेडिकल डाक्टरको प्रमाणपत्र लिए । तर उनी पुनः लेटिन अमेरीकाको स्वयंसेवी भ्रमणमा निस्के । त्यसै क्रममा ग्वाटेमालामा पुग्दा सन् १९५४ मा अमेरीकी साम्राज्यवादको प्रत्यक्ष समर्थनमा त्यहाँको सुधारवादी सरकार पतन गराइयो । त्यसले उनलाई संघर्षको पाठ सिकायो । यो हर्कतको विरोधमा उत्रेका जनसमुदायसँगै उनी पनि लागे । तर यो आन्दोलनलाई सत्ताले निर्मम दमन ग¥यो । उनी त्यसपछि मेक्सिकोतर्फ लागे । जहाँ उनले क्युवामा क्रान्ती गर्ने तयारी गरिरहेका फिडेल क्यास्ट्रोलाई भेटे । 


क्युवाली क्रान्तिमा सहभागी हुन चे तयार भए । १९५६ मा त्यही टोलीसँगै उनी डाक्टरको रुपमा क्रान्तिमा सहभागी भए । तर प्रथम मोर्चा मै उनी बन्दुक समाउन बाध्य भए र विस्तारै डाक्टर कम कमाण्डर बढि बन्न पुगे । सन् १९५८ मा उनकै नेतृत्वमा क्युवाको ठूलो मध्येको शहर शान्ता क्लारामा धुँवादार आक्रमण भयो । यो देखेर क्युवाली तानाशाही बातिस्ता सत्ता ढल्यो र १९५९ जनवरीमा क्युवाको राजधानी कब्जा गरियो । 

Image result for che guevara cuban revolution

क्युवाली नयाँ सत्तामा उनले उद्योगमन्त्री र राष्ट्रिय बैंकको अध्यक्ष लगायत थुप्रै जिम्मेवारी सम्हाले । क्युवामा रहँदा समेत विभिन्न देशहरुमा भ्रमण गर्दै उनले विश्वक्रान्तिको माहोल बनाउदै रहे । अन्ततः १९६५ मा उनी आफ्नो सम्पूर्ण पद त्यागेर अफ्रिकी मुलुक कङ्गोको क्रान्तिलाई सहयोग गर्न पुगे ।


त्यसपछि उनी पुनः बोलिभियामा छापामार संघर्ष चलाउन तर्फ लागे । त्यसै क्रममा सन १९६७ अक्टोबर ८ का दिन बोलिभियामा उनी पक्राउ परे र भोलिपल्ट आफ्ना केही सहयोगी सहित अक्टोबर ९ का दिन उनको निर्मम हत्या भयो । अक्टोबर १० मा उनको लास सार्वजनिक प्रदर्शनमा राखियो र त्यसपछि त्यसलाई गायब बनाइयो ।

Related image 

अन्ततः सन् १९९७ मा ३० वर्षे लामो खोजी पछि उनको अस्थिपञ्जर पत्ता लगाएर शान्ता क्लारा क्युवामा समाधिस्थ गरियो । 



आज उनी क्रान्ति, संघर्ष र परिवर्तनका प्रतिमूर्तिको रुपमा स्थापित छन् ।

(साभारः पोखरा पाक्षिक, वर्ष ३, अंक २, असार प्रथम पक्ष, २०६७, चे ग्वेभारा विषेशांक)
Republished @ Himal Pari Ko Aawaj
Read more ...