This is an article that tells the story of the origin of the famous poem ''First they came...'' written by Martin Miemoller (1892-1984). This strong poem in one hand reflects the cruelness of Hitler reign and along with this also slaps on the role of the then German Scholars. Although there is controversy on the original writings of the poem, usually the poem goes this way:
First they came for the communists,
and I didn't speak out because I wasn't a communist.
and I didn't speak out because I wasn't a communist.
Then they came for the trade unionists,
and I didn't speak out because I wasn't a trade unionist.
and I didn't speak out because I wasn't a trade unionist.
Then they came for the Jews,
and I didn't speak out because I wasn't a Jew.
and I didn't speak out because I wasn't a Jew.
Then they came for me
and there was no one left to speak out for me.
and there was no one left to speak out for me.
पहिले तिनीहरु कम्युनिष्टलाई लिन आए
म केही बोलिन किनकी म कम्युनिष्ट थिइन ।
त्यसपछि तिनीहरु टे«ड युनियनवादीहरुलाई लिन आए
म केही पनि बोलिन किनकी म ट्रेड युनियनवादी थिइन ।
त्यसपछि तिनीहरु यहुदीलाई लिन आए
म फेरि पनि केही बोलिन किनकी म यहुदी थिइन ।
अन्ततः तिनीहरु मलाई लिन आए
....र त्यहाँ मेरो लागि बोलिदिने कोही बाँकी थिएनन् ।
विश्वभर दोस्रो विश्वयुद्धको आगो दन्किरहेको बेला मार्टिन नेइमुलरले लेखेको यो कवितालाई आज पनि विश्वभर सम्झना गर्ने गरिन्छ । जर्मन शासक हिटलरको शासनको वर्णन गर्ने शक्तिशाली यो कविताले एकातिर हिटलरको क्रुरताको झलक दिन्छ भने अर्काे तिर तत्कालिन जर्मन बुद्धिजीवी वर्गलाई गतिलो झापड हिर्काउँछ ।
यो कविताको वास्तविक स्वरुपको बारेमा अद्यपि विवाद कायमै छ तर सामान्यतया माथि यसले हिटलरले योजनावद्ध हिसावले शासन सत्तालाई आफ्नो अनुकुल बनाएको बुझ्न यो कविताका पंक्तिहरु काफि छन् । सन् १८९२ जनवरी १४ मा जर्मनीको लिप्सटाडमा जन्मेका नेइमुलर पादरी पीताका पुत्र थिए । १८ वर्षको उमेरमा उनी जर्मन जलसेनामा भर्ति भई प्रथम विश्वयुद्धमा कमाण्डरको रुपमा सामेल भएका थिए । सन् १९१८ मा विश्वयुद्धकै क्रममा सैनिक सेवाबाट बहिगर्मन पछि सन् १९२० देखि उनी आफ्नै पीताको बाटो लाग्न थाले ।
प्रथम विश्वयुद्धमा जर्मनीको सर्मानक हार पछि उनी लगायत थुप्रै बुद्धिजीविहरु जर्मनीको उद्धार गर्न सक्ने तथा राष्ट्रिय एकता कायम गर्न सक्ने सशक्त नेताको खोजीमा थिए । यही पृष्ठभूमिमा राजनैतिक अस्तव्यस्तताले जर्जर भएको जर्मनीमा उग्रराष्ट्रवादी नारा लिएर उदाएका हिटलरलाई उनीजस्ता थुप्रै बुद्धिजीवीहरुको समर्थन प्राप्त भयो । कम्युनिष्ट विरोधी नेइमुलरले पनि सन् १९२४ र सन् १९३३ मा हिटलरकै नाजी पार्टीलाई मत दिएर सत्तामा पु¥याउन सहयोग गरे ।
तर जब हिटलरले शासन सत्ताको बागडोर सम्हाल्ने मौका पाए छिट्टै नेइमुलरहरुले आफ्नो गल्तीको प्रायश्चित गर्नुप¥यो । जर्मन बुद्धिजीविहरुले नाजी शासनको विरोध गर्न शुरु गर्दासम्म धेरै ढिला भइसकेको थियो । सन् १९३४ देखि १९३७ को बीचमा उनी पटक पटक पक्राउ परे । पछिल्लो पटक अदालतले रिहा गरे लगत्तै नाजी आन्दोलन प्रति बफादार नभएको आरोपमा नेइमुलरलाई १९३८ मा पुनः पक्राउ गरियो र लामो जेल जीवन शुरुवात भयो । उनलाई यसपटक साच्शेनहाउसेन र पछि सन् १९४१ मा दाचाउ कन्सन्ट्रेसन क्याम्पसमा बन्दी बनाइयो । यातना र हत्यामा बदमान दाचाउ कन्सन्ट्रेसन क्याम्प थुनिएका २ लाख बन्दी मध्ये ३० हजारको त हत्या नै भएबाट पनि यो क्याम्पको भयावह रुप थाहा पाउन सकिन्छ । हत्या गरिएका मध्ये दुई तिहाई राजनैतिक बन्दी थिए भने बाँकी यहुदीहरु थिए । हत्या गरिएका राजनैतिक बन्दीहरुमा नाजी सत्ताको विरोधी कम्युनिष्टहरुको वाहुल्यता थियो । विश्वयुद्धको समाप्ती नहुँदा सम्म सन् १९४५ सम्म उनी जेल जीवन नै दिन बिताउन विवश भए ।

जेल जीवनको समाप्ती पछि उनको बाँकी जीवन विश्व शान्तीका पक्षमा वकालत तथा हिटलरको शासनको समर्थन गरेकोमा उनी जीवनभर प्रायश्चित गर्दै बिताए । आम नरसंहारकारी शासकहरुको मात्र होइन आणविक हतियारहरुको उत्पादनको पनि उनी विरोधीका रुपमा उनलाई चिन्न थालियो । अमेरिकाले भियतनाम माथि गरेको आक्रमणको विरोध गर्दै उनले हो चि मिन्हलाई समेत भेट्न पुगे । युद्धको विरोधमा सारा जीवन नै समर्पण गरेकोमा उनलाई सन् १९६६ मा लेनिन शान्ति पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो । सन् १९८४ मा उनको देहावसन भयो ।
नेपाल पनि अत्यन्त गहिरो राजनैतिक अस्तव्यस्ताको बीचमा गुज्रिरहेको छ र यसलाई अन्त्य गर्न हिटलर वा जंगबहादुरको उदयको पर्खाइमा केही बुद्धिजीविहरु छन् । आशा गरौं कुनै दिन साँच्चै हिटलरकै उदय भयो भने तिनीहरुको जीवनको बाँकी आधा समय नेइमुलरले जस्तै गल्ती प्रायश्चित गरेर नबितोस् ।
Published on Sunakhari, Bimonthly, Pokhara, 2071 Baishak edition.

No comments:
Post a Comment